Okunma
			682

Menopoz

Orta yaşlara merhaba diyen her kadının kapısını çalan menopoz, kelime anlamı olarak aylık adet kanamalarının doğal yolla bitmesi demektir. Bu süre içinde yumurtalıklar, iki kadınlık hormonu olan östrojen ve progesteron salınmasını yavaşlatır ve bir süre sonrada üretimini durdurur. Bir sene boyunca adet görülmemesi durumu menopoz olarak tanımlanmaktadır.

Östrojen düşüklüğünün en erken göstergeleri, düzensiz ve miktarı değişken adet kanamalarıdır. Menopoza girişi etkileyen en önemli faktörler kalıtım ve ırktır. Yedi Güneydoğu Asya ülkesinde gerçekleştirilen bir araştırma ile menopoz yaşı ortalama 51 olarak belirlenirken, Türkiye'de bu ortalama 47'ye kadar düşmektedir. Bununla beraber, 30'lu yaşların ortalarında "erken", 50'lili yaşların ortalarında ise "geç" olarak da görülebilir. Siyah ırk kadınları beyaz kadınlara göre iki yıl erken menopoza girmektedirler ve doğum sayısının fazla olması da menopoz ile tanışmayı geciktirmektedir.

Bazı kadınlar, aylık adet kanamalarının bitmesi dışında, menopozu herhangi bir bulgu olmadan geçirirler. Diğer bazı kadınlarda ise östrojen düşüklüğü, sıcak basmaları, terleme gibi fiziksel değişikliklere neden olur. Bu kısa dönemde ortaya çıkan değişiklikler orta derecede veya ciddi düzeyde olabilir ve bazen de uykusuzluk, Anksiyete veya depresyona sebebiyet verebilir. Bu tarz hissedilen değişikliklere ek olarak, vücutta farkına varılamayan değişiklikler de oluşmaktadır ki bunlar, osteoporoz ve kalp hastalıkları gibi gelecekteki sağlık ve yaşam kalitesini etkileyecek, ciddi sağlık problemlerine yol açabilir.

MENOPOZ KONUSUNDA BİLİNMESİ GEREKENLER

Menopoz 43 ile 52 yaşlar arasında geçirilen kadınlar için kendine özgü bir dönemdir. Menopoz bir hasalık değildir. Menopoza giren kadında hormonsal bir dizi değişiklik olur. Bu dönemde kadın adetten kesilir. Bu kesilme kadında hormon değişimleriyle ilgilidir. Bu dönem korkulmaması gereken bir dönemdir. Hatta bu dönemde hem hamile kalma korkusu yaşamadan cinsel ilişki söz konusu olduğu için hem de artık kadın bu konuda tecrübeli olduğu için bu dönem kadınının rahat, mutlu, kendine güvenli, huzurlu geçireceği bir dönem olmalıdır. Menopoz dönemine giren kadınları ürküten konulardan bir tanesi üretkenliğini kaybetmiş olmaktır. Bu konu hem çocuğu olan hem de hiç çocuğu olmayan hanımları bir sıkıntı içine sokar. Özellikle hiç çocuk sahibi olmayan hanımlar bu dönemi daha sıkıntılı geçirirler. Bu çok normaldir. Bu dönemde hormon değişikliklerinden dolayı fizyolojik olaylar ortaya çıkar. Bu döneme has özellikler olarak terleme, yüzde kızarma, iç sıkıntısı, huzursuzluk, yorgunluk, uyku problemleri görülür. Bu dönemde bazı hanımlarda cinsel istekte artma, bazılarında ise azalma görülebilir.

Bu dönemde psikolojik olarak bakıldığında eğer düzgün ve de düzenli bir yaşamı olan bir hanım bu dönemi çok zorlanmadan geçirir. Ama menepoz dönemine kadar çocuklar duymasın üzülmesin diye evlilik yaşamını iterek götürmüş olan bir hanım bu dönemde zorlanacaktır. Bu dönem de ergenlik dönemi gibi doğal ve gelip geçen bir dönemdir. Bazen 48 civarında menepoza girilebilir. Bazen de 50 civarında girilir. Tüm bu tarihlerde soyaçekim etkili olmaktadır. Bu dönemde kocalara pek çok görev düşmektedir. Özellikle koca hoşgörülü, anlayışlı olmalıdır. Ve de her iki eş de bu dönemin geçici bir dönem olduğunu bilmelidir.

Menopozal Belirtilerin Görülme Sıklığı

Menopoz dönemi, adet bozuklukları ve sonunda adetin tamamen kesilmesi dışında,başka bir belirti ve rahatsızlık hissetmeden geçirilebilir. Ancak bu kadınların oranı tüm menopozdaki kadınların sayısı ile karşılaştırıldığında, yalnızca %24 olarak bulunmuştur. Adet düzensizlikleri, yumurtalıklardaki hormon üretiminin azalmasına bağlıdır. Azalan hormon üretiminin ısı merkezlerini etkilemesiyle, adet düzensizliklerini takiben genellikle sıcak basması, gece terlemesi gibi rahatsızlıklar ortaya çıkmaktadır.

Kadından kadına değişmekle beraber bu menopozal geçiş 10-15 yılda tamamlanır ve genellikle 65 yaşında klimakterik belirtiler artık kaybolur. Aşağıdaki tabloda menopoz ile ilişkili başlıca belirtiler verilmektedir.

Menopoz Belirtileri

Erken Menopoz

Adet kanamalarının kırk yaşından önce kesilmesi erken menopoz olarak adlandırılır. Nadir olarak görülen bu durumda yumurtalıklar fonksiyonunu sürdürmez. Erken menopozda tedavi çok önemlidir, erken menopoz vakalarında kemik erimesi problemi erken yaşlarda başlayarak geriye dönüşü olmayan ciddi kemik zayıflıklarına neden olur. Bu yaşlarda adet kanamalarının kesilmesi (amenore); ani kilo kaybı, aşırı egzersiz, stres, kürtaj veya diğer cerrahi girişimler sonrasında rahim içinde oluşan yapışıklıklara bağlı olarak da görülebilir. Amenore vakalarında östrojen hormonun azalmasına bağlı kemik kayıpları görülebileceğinden mutlaka hekime baş vurulması gerekir.

Erken Menopozun nedenleri nelerdir?

- Otoimmün bozukluklar;
Son zamanlarda yapılan çalışmalar otoimmün bozuklukların erken menopoz vakalarının üçte ikisinden sorumlu olduğunu göstermiştir. Otoimmün hastalıklarda bağışıklık sistemi kendine ait olan bazı dokuları yabancı gibi algılayarak kendi dokularına karşı antikor üretir ve bu dokulara zarar verir. Erken menopoz vakalarında yumurtalıklara, endometriuma (rahmin içini döşeyen tabakaya) veya yumurtlamayı düzenleyen üreme hormonlarına karşı antikorlar üretilir. Bu antikorlar üreme organlarına zarar verir ve yumurtalık fonksiyonları bozulur. Otoimmün bozukluğa bağlı erken menopoz vakalarında tiroid bezinin bozuklukları, diabet (şeker hastalığı), romatizma gibi diğer otoimmün hastalıklar da görülür. Bunun yanında otoimmün hastalıkları olan kadınlarda da erken menopoz sık görülür.

- Cerrahi menopoz;
Cerrahi ile iki yumurtalığı birden çıkartılan kadınlarda erken menopoz görülür. Bu kadınlarda cerrahi sonrasında östrojen ve progesteron hormonlarının düzeyi düşer ve menopoza ait yakınmalar başlar.

- Diğer cerrahi işlemler sırasında yumurtalıkların zarar görmesi;
Rahmin alınması veya yumurtalık kistlerinin çıkartılması sırasında yumurtalıkları besleyen damarlar zarar görürse, yumurtalıklardaki foliküller dejenere olur, yumurtalık fonksiyonları bozulur ve erken menopoz başlar.

- Kanser tedavisi;
Kanser tedavisi için radyoterapi (ışın tedavisi) ve kemoterapi (ilaç tedavisi) görenlerde yumurtalıklar etkilenir ve erken menopoz görülür. Yumurtalıkların gördüğü zararın derecesini kanserin tipi, tedavinin süresi, kullanılan ilaçların tipi ve dozu, radyasyon tedavisinin uygulandığı bölge belirler. Yumurtalıklar veya üreme organlarının bulunduğu pelvik bölgeye uygulanan tedavi yumurtalıkları kalıcı olarak etkiler. Düşük dozda yapılan ve kısa süreli olan tedavilerde geçici menopoz görülebilir.

- Tamoksifen;
Meme kanseri tedavisinde kullanılan tamoksifen östrojen reseptörlerine bağlanarak östrojenin etkisini engeller ve östrojen eksikliği erken menopoza yol açar.

- Aile öyküsü;
Ailede erken menopoza giren kadınların olması erken menopoz görülme riskini arttırır.

- Kromozomal Bozukluklar;
- Frajil X Sendromu olarak adlandırılan sendromun görüldüğü kadınlara menopoza 6-8 yıl önce girer.
- Turner Sendromu olarak adlandırılan sendromda bir X kromozomu eksiktir. Bu kadınların birçoğu hiç adet görmez.
- Viral enfeksiyonlar (Virüslerin yol açtığı enfeksiyonlar);
Bazı viral enfeksiyonların yumurtalıkları etkileyerek erken menopoza yol açtığı düşünülür.

- Yaşam tarzı;
Sigara içen kadınlarda menopoz daha erken başlar. Sigaranın östrojen düzeyinin düşmesine neden olarak erken menopoza yol açabilir. Alkol fazla alındığında östrojen düzeylerini düşürür ve adet sikluslarının düzeni bozulur. Menopoz daha erken yaşlarda başlayabilir.

- Stres;
Stres erken menopoza neden olan diğer faktörlere yardımcı olur ve erken menopozun yakınmalarını arttırabilir, fakat yalnız başına erken menopoza neden olmaz.

- Çevresel Faktörler;
Östrojene benzeyen maddeler içeren kimyasallar östrojen reseptörlerine bağlanarak östrojenin etkisini engeller. Bu durum adet sikluslarını engeller ve erken menopoza neden olabilir.

MENOPOZ TEDAVİSİ NASIL YAPILIR?

Menopoz tanı konulduğu anda tedavi edilmesi gereken bir sağlık sorunudur. Menopoz tedavisinin temel mantığı eksik olan hormon yani östrojeni yerine koymaktır. Buna göre tedavinin en klasik yöntemi östrojen hormonunu hap ya da flaster şeklinde ilaçlar ile dışarıdan vermektir. HRT adı verilen bu yaklaşım en yaygın tedavi şekli olmakla beraber, açıklanamayan vajinal kanaması, bilinen meme ya da rahim kanseri, aktif ya da kronik karaciğer hastalığı gibi sistematik hastalıklarda HRT uygulanmamaktadır.

Çeşitli nedenler ile HRT alamayan ya da almak istemeyen hastalar için alternatif tedavi şekilleri araştırılmaktadır. Örneğin kemik ve kalsiyum metabolizması üzerine etki eden bifosfonat grubu ilaçların menopoz öncesi ve sonrası dönemde ortaya çıkan kemik erimesi üzerinde olumlu

etkileri vardır. Yine aynı şekilde D vitamini ile birarada alınan kalsiyum preparatları da kemik erimesini belirli oranda engelleyebilmektedir.

Menopoz sonrası kullanılan östrojenin kalp hastalığı görülme riskini azalltığına dair yeterli kanıt bulunamamıştır. Bilimsel çevrelerin son birkaç yıldır dikkati doğal ve bitkisel östrojenler ile selektif östrojen reseptör modülatörü adı verilen bir ilaç üzerine yoğunlaşmaktadır. Fitoöstrojen denilen doğal ve bitkisel maddenin vazomotor semptomları azalttığı, kan lipid düzeylerinde olumlu etkileri bulunmaktadır. Selektif östrojen reseptör modülatörü adı verilen grup ise kanda östrojenin bağlandığı hücre kısımlarına bağlanarak östrojen benzeri etki yaratmaktadır.

Yakın geçmişe kadar kadınlar için kader olarak kabul edilen menopoz bilim alanında yaşanan gelişmeler sayesinde tedavi edilebilen bir yaşam dönemi halini almıştır. VKV Amerikan Hastanesi Üreme Sağlığı Ünitesi'nde menopoz tedavisinde yaşanan gelişmeler yakından takip edilmekte, tüm bayanların bu dönemi konforlu, sorunsuz ve güvenli yaşamaları için her türlü çaba gösterilmektedir.